Fons Brasser: Berlin-gesperrt

17 maart t/m 9 april

Foto’s van niet gebruikte S- en U-bahn-stations in Oost Berlijn,
augustus 1985 – maart 1986

Gedurende meerdere bezoeken aan de stad zag Fons Brasser de 17 ‘gesperrte’ stations van Berlin-Mitte, van 1961 tot 1989 afgesloten voor de Oost-Duitsers en streng bewaakt door Vopo’s. De S- en U-Bahn reden er stapvoets doorheen, maar stopten er niet.
Brasser had net zijn omvangrijke West-Berlijnse S-Bahnproject (“Geisterbahn”) afgerond en wilde eenzelfde aanpak volgen voor de ‘gesperrte’ stations in Oost-Berlijn: van ieder station een beeld van de ingang en een van het perron. Het eerste was geen probleem, het ondergrondse deel bleek lastiger. Met een beperkte technische ervaring begon hij vanuit een rijdende wagon deze uniforme, spookachtige ‘theaters’ te fotograferen: vanaf de buik, de deuren met moeite op een kier geopend, zowel met als zonder flits. Vanwege de bewaking was deze onderneming niet zonder risico, maar het streven om ook dit project compleet uit te voeren overwon.
Over het resultaat van de ondergrondse opnamen was Brasser aanvankelijk niet erg te spreken: het uitgangspunt van de combinaties van ingangen met perrons leek mislukt. De gemaakte afdrukken verdwenen dan ook in een lade. Gestimuleerd door mensen aan wie Brasser de beelden zo nu en dan toch liet zien, ging hij ze met andere ogen bekijken, liet het idee van combinaties los, en drukte de foto’s groot af. De angstige omstandigheden waaronder ze zijn gemaakt, de beklemmende, duistere sfeer van deze slechts door enkele Vopo’s bevolkte ‘verboden’ plekken bleken bij nader inzien zeer treffend verbeeld. Zeker nu Berlijn sinds 1989 zo ingrijpend veranderd is, vormt deze serie, naast een persoonlijk, ook een intrigerend historisch document.

Robbert van Venetie, 8/99